Fazla Çalışma (Mesai) için işçinin Onayının Alınma Zorunluluğu

İŞVERENLER HER YIL FAZLA ÇALIŞMA İÇİN İŞÇİNİN ONAYI ALMAK ZORUNDA

1. Giriş

4857 sayılı İş Kanununda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalara fazla çalışma, haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda bu çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalara ise fazla sürelerle çalışma denir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.

2. Fazla Çalışmanın Belirlenmesi ve Ücreti

Fazla çalışma süresi haftalık çalışma süresine göre belirlenir. Örneğin işçi A…iki gün çalıştıktan sonra üçüncü gün çalışmayarak dinlenmektedir. Bu çalışma şeklinde her hafta farklı çalışılmakta, dört gün çalışılan ayın üçüncü haftasında 45 saat aşılmadığından fazla mesai gerçekleşmez(1).

Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Fazla sürelerle çalışmalarda her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla mesai ücretleri, çalışılan süre itibarıyla son ücretten değil, çalışılan döneme göre o dönemdeki hak edilen ücret esas alınarak devre devre hesaplanacaktır(2).

3. Fazla Çalışma İspatı

Fazla çalışmalarının ispatında(3);

– Tanık beyanları,

– Ücret bordrolarında fazla mesai sütununun bulunması,

– İşçinin fazla mesai ödemesi bulunan bordroları çekincesiz imzalaması,

– İşin ve işçinin niteliği,

– Mevsim gereği gibi unsurlar ve kanıtlar önem içerir.

Bordrolarda fazla çalışma sütunu bulunduğu halde bu sütunun boş bırakılmış olması, işçinin fazla çalışma yapmadığının kanıtı olarak kabul edilemez. Üzerinde fazla çalışma sütunu bulunan ve ayın bazı günleri fazla çalışma yapıldığı öngörülen bordroları ihtirazı kayıt koymadan imzalayan işçi, bordroda fazla mesai ödemesi göründüğünden, bordro düzenlenen aylar için sonradan fazla çalışma ücreti talep edemez. Medeni Usul Hukukunda yemin delili kesin delil niteliğindedir.

Kesin yemin, ispat yükü kendisine düşen tarafın davanın halline etkili bir vakıanın ispatı için diğer tarafa teklif ettiği yemindir.1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu 344 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Yemin teklif edecek taraf, ispat yükü kendisine düşen fakat iddiasını veya savunmasını ispat edememiş olan taraftır(4).İspat külfeti kendisinde olmayan tarafın karşı tarafa yönelttiği yemin hukuki sonuç doğurmaz.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazı kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir. Buna karşın, bordroların imzalı ve ihtirazı kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille kanıtlaması gerekir. İşçiye bordro imzalatılmadığı halde, fazla çalışma ücreti tahakkuklarını da içeren her ay değişik miktarlarda ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılması durumunda da ihtirazı kayıt ileri sürülmemiş olması, ödenenin üzerinde fazla çalışma yapıldığının yazılı delille ispatlanması gerekir(5).

4. Fazla Çalışma Onayı ve Belgelenmesi

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz. Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay her yılbaşında işçilerden yazılı olarak alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır(6).

İşveren, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırdığı işçilerin bu çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemek, imzalı bir nüshasını işçinin özlük dosyasında saklamak zorundadır. İşçilerin işlemiş olan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücretleri normal çalışmalarına ait ücretlerle birlikte, 4857 sayılı İş Kanunu 32 ve 34. maddeleri uyarınca ödenir. Bu ödemeler, ücret bordrolarında ve İş Kanunu 37.maddesi uyarınca işçiye verilmesi gereken ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilecektir.

5. İşveren Yazılı Onayı Ne Şekilde Alacaktır?

Yasal düzenleme gereği; fazla çalışma ihtiyacı olan işveren fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayını her yılbaşında işçilerden yazılı olarak alacaktır. Yazılı onay için yasada şekilsel bir düzenleme yoktur. Kanaatimce aşağıdaki onay yazı örnekleri yasa hükmüne uygundur.

• İşyerinde Fazla Çalışma Ve/Veya Fazla Sürelerde Çalışma
Yapılması Halinde İşçiye/İşçilere Verilecek Yazı Örneği

İşçi ………..

 

Sayı: ……….                                                     Tarih: ……….

Konu: Fazla Çalışma İzin Onayı

……… adresinde kurulu ………. ……….unvanlı işyerimizde ……..tarihinden itibaren……… gün süreyle………..nedenlerle fazla çalışma yapılacaktır.4857 sayılı İş Kanunu 41.maddesine istinaden çıkarılan İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 9.maddesi gereği onay vermenizi rica ederim.

Tebliği Olunur.. …/…/2013

Tebellüğ Ettim

İşçi                                 İşveren/İşveren Vekili

Adı Soyadı                                   Adı Soyadı

İmza                                        İmza-Kaşe

 

• İşyerinde Fazla Çalışma Fazla Ve/Veya Sürelerde Çalışma Yapılmasına İşçinin Vereceği Onay Yazısı Örneği

………………….işverenliğine

 

Konu: Fazla Çalışma İzin Onayı                    Tarih:…………………….

İlgi:………………………….yazınız

……… adresinde kurulu ………. ……….unvanlı işyerimizde ……..tarihinden itibaren……… gün süreyle………..nedenlerle fazla çalışma yapılacağını………………yazınız ile öğrendim.4857 sayılı İş Kanunu’nun 41.maddesine göre fazla çalışma ve/veya fazla sürelerde çalışma yapmayı kabul ediyorum.

                                                 İşçi /AdSoyad

 6. Sonuç

4857 sayılı İş Kanunu 41.maddesine göre fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde 45 saati aşan çalışmalardır. İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazı kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir. Buna karşın, bordroların imzalı ve ihtirazı kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille kanıtlaması gerekir.

Fazla çalışmanın yazılı delil ya da tanıkla ispatı imkân dâhilindedir. İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez. Fazla çalışmanın belirlenmesinde 4857 sayılı İş Kanunu 68.maddesi uyarınca ara dinlenme sürelerinin dikkate alınması gerekir. İş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dâhil olduğu yönünde kurallar 270 saatle sınırlıdır. Diğer bir ifadeyle 270 saatlik fazla çalışma aylık ücrete dâhil edilebilir.

Fazla çalışma için işçiden onay almayan işverenliğe 4857 sayılı İş Kanunu’nda ceza öngörülmüştür. Onayı alınmadan fazla çalıştırılan her bir işçi için işverenliğe 2013 yılında 237 TL idari para cezası uygulanacaktır. Ceza, fazla çalışma yapan her bir işçi için uygulanacağından işçi sayısı fazla olan işyerlerinde miktar yüksek olabilecektir. İşverenlerin yazılı onay konusuna önem vermeleri, en kısa sürede yukarıda yazı formatına uygun fazla çalışma izin onaylarını almaları ve işçi özlük dosyalarında muhafaza etmeleri gerekir.

________________________________________

(1)Yargıtay 9.HD-E:2008/04429-K:2008/06641-T:28.03.2008

(2)Yargıtay 9.HD-E:2005/17358-K:2006/00392-T:18.01.2006

(3)Yargıtay 9.HD-E:2007/09975-K:2008/06368-T:25.03.2008

(4)Yargıtay Hukuk Genel Kurulu:2007/3–29 – K:2007/19-T:24.01.2007

(5)Yargıtay 9.HD-E:2010/28788-K:2010/25224-T:21.09.2010

(6)Yargıtay 9.HD-K:2006/13006-E:2006/10028-T:08.05.2006

 

C.Sinan ÖZDEMİR

İş Baş Müfettişi

 

4 comments

  1. kerem deniz dedi ki:

    ben işyerimin verdiği bu seneki Fazla Çalışma Onayı ve Belgelesini imzalamadım beni fazla mesaiye bırakabilirmi acaba vede nasıl bi sonuçlar doğurur imzalamadım diye cevabınız için şimdiden teşekürler.

    • şule dedi ki:

      fazla mesaiye onay vermek zorunda değildiniz. işveren için fazla mesai yapmayı reddetmek haklı sebep teşkil etmez. iş akdinizi tazminatsız feshedemeyeceği gibi etmesi durumunda işe iade davası açtığınızda mahkeme lehinize karar verecektir.

  2. Ali Erkan dedi ki:

    İşveren zorluyor imzalamamız için baskı yapıyor buna engel olan yasa maddesi yokmudur ?

  3. gelicik dedi ki:

    ben 1990 senesınden berı 23 sene özel kalemde sekreterlik yaptım fazla mesai ücretim kesinlikle ödenmedi.şimdi 2011 senesınde başka kuruma geçtim ben geçmiş yılların mesai ücretlerimi istiyorom nasıl alabılırım yardımm

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir