Yeni İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Getirilen İdari Para Cezaları

YENİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU İLE

GETİRİLEN İDARİ PARA CEZALARI

I- GİRİŞ

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre son 12 ayda istihdam edilenlerin yüzde 2,9’ u bir iş kazası geçirmiştir(1). Sosyal Güvenlik Kurumu istatistikleri incelendiğinde ülkemizde yıllardan beri iş kazalarında anlamlı bir azalma olmadığı görülmektedir. İş kazalarının çokluğu karşısında işverenlerin iş kazalarından ve meslek hatalıklarından doğan hukuki sorumlulukları artmakta, hem kaza geçiren veya meslek hastalığına tutulan işçilerin hem de bunları çalıştıran işverenlerin gerek maddi gerekse de manevi yönden yaşadıkları kayıplar kendilerine ve ülke ekonomisine “zarar” olarak dönmektedir.

Bu durumun işçi ve işveren ile ülke ekonomisi için oluşturmuş olduğu olumsuzları geç de olsa gören yasa koyucu 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununu(2) aşamalı olarak yürürlüğe koymuştur.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemiştir.

Yazımızda bu kanun kapsamına giren işveren ve işyerleri kısaca belirtildikten sonra işverenler hakkında söz konusu kanun hükümlerine uyulmaması halinde idari para cezası uygulanacak yükümlülüklerin neler olduğu ve idari para cezalarının tutarları açıklanacaktır.

II-  HANGİ İŞVERENLER VE İŞÇİLER BU KANUN KAPSAMINA GİRİYOR?

Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanacak olup sadece;

a) Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri.

b) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.

c) Ev hizmetleri.

ç) Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar.

d) Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan iş yurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetlerine ilişkin işyerleri kanun kapsamından istisna tutulmuştur.

Dolayısıyla işçi çalıştıran ve yukarıda ifade edilen “a, b, c, ç ve d” fıkraları haricindeki işyerleri ve işçilere iş sağlığı ve güvenliği kanunu uygulanacaktır.

III- HANGİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ YERİNE  GETİRMEYEN İŞVERENLER İÇİN İDARİ PARA CEZALARI UYGULANACAK?

İşverenler için uygulanacak idari para cezaları Kanunun 26. Maddesinde ifade edilmiştir. Buna göre;

1) Kanunun 4. Maddesinin “a” ve “b” fıkralarında belirtilen;

Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.”

İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.” yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı 2.000,00 TL,

2) Kanunun 6. maddesinin birinci fıkrası gereğince belirlenen nitelikte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her bir kişi için 5.000,00 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, diğer sağlık personeli görevlendirmeyen işverene 2.500,00 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar,

Aynı fıkranın (b) bendinde belirtilen“Görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşların görevlerini yerine getirmeleri amacıyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarını karşılar.”,

(c) bendinde belirtilen “İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütenler arasında iş birliği ve koordinasyonu sağlar.”,

(d) bentlerinde belirtilen “Çalışanların sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen veya etkilemesi muhtemel konular hakkında; görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşları, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanları ve bunların işverenlerini bilgilendirir.” yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir ihlal için ayrı ayrı 1.500,00 TL,

(ç) bendinde belirtilen “Görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşlar tarafından iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuata uygun olan ve yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirir.” Hükmüne aykırı hareket eden işverene yerine getirilmeyen her bir tedbir için ayrı ayrı 1.000,00 TL,

3) 8. maddenin birinci fıkrasında belirtilen “İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının hak ve yetkileri, görevlerini yerine getirmeleri nedeniyle kısıtlanamaz. Bu kişiler, görevlerini mesleğin gerektirdiği etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içerisinde yürütür.”

Altıncı fıkrasında belirtilen “Belirlenen çalışma süresi nedeniyle işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının tam süreli görevlendirilmesi gereken durumlarda; işveren, işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurar.” Hükümlerine aykırı hareket eden işverene her bir ihlal için ayrı ayrı 1.500,00 TL,

4) 10. Maddenin birinci fıkrasında belirtilen “risk değerlendirmesi” ni yapmayan veya yaptırmayan işverene 3.000,00 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için 4.500,00 TL,

Dördüncü fıkrasında belirtilen “İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar.” Hükmüne aykırı hareket eden işverene 1.500,00 TL,

5) 11. Ve 12. Maddelerde ifade edilen işçilere “acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım” ile acil durumlarda işçilerin işyerini terk etmesini öngören “tahliye” eğitimlerine vermeyen işverene uyulmayan her bir yükümlülük için 1.000,00 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar,

6) 14. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen “Bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenler.” İle “İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları düzenler.” Hükmüne aykırı hareket eden işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı 1.500,00 TL,

ikinci fıkrasında belirtilen “iş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde, meslek hastalığını ise öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde” SGK’ ya bildirmeyen işverene 2.000,00 TL,

7) 15. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen “işe girişlerinde, iş değişikliklerinde, İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde, İşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla” ile “Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.” yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, sağlık gözetimine tabi tutulmayan veya sağlık raporu alınmayan her çalışan için 1.000,00 TL,

8) 16. maddesinde belirtilen “ İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve sürdürülebilmesi amacıyla işveren, çalışanları ve çalışan temsilcilerini işyerinin özelliklerini de dikkate alarak bilgilendirir” Hükmüne aykırı hareket eden işverene bilgilendirilmeyen her bir çalışan için 1.000,00 TL,

9) 17. maddesinin bir ila yedinci fıkralarında belirtilen “ İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlar. Bu eğitim özellikle; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde veya yeni teknoloji uygulanması hâlinde verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir, gerektiğinde ve düzenli aralıklarla tekrarlanır.” Hükmüne aykırı hareket eden işverene her bir çalışan için 1.000,00 TL,

10) 18. maddesinde belirtilen “Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması” yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, her bir aykırılık için ayrı ayrı 1.000,00 TL,

11) 20. maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında belirtilen “Çalışan temsilcisi” görevlendirmeyen işverene 1.000,00 TL,

üçüncü fıkrasında belirtilen “ Çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için, işverene öneride bulunma ve işverenden gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir.” Hükmüne aykırı hareket eden işverene 1.500,00 TL,

12) 22. maddesinde belirtilen “Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturur. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun kurul kararlarını uygular.” yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir aykırılık için ayrı ayrı 2.000,00 TL,

13) 24. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen “iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda ölçüm, inceleme ve araştırma yapılmasına, numune alınmasına veya eğitim kurumları ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin kontrol ve denetiminin yapılmasına engel olan” işverene 5.000,00 TL,

14) 25. maddesinde belirtilen yükümlülüklere göre “işyerinin bir bölümünde veya tamamında verilen durdurma kararına uymayarak durdurulan işi yönetmelikte belirtilen şartları yerine getirmeden devam ettiren” işverene fiil başka bir suç oluştursa dahi 10.000,00 TL,

altıncı fıkrasında belirtilen “ İşveren, işin durdurulması sebebiyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere meslek veya durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür.” yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ihlale uğrayan her bir çalışan için 1.000,00 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, idari para cezası uygulanır.

IV- SONUÇ

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile uzun zamandır tüzük ve sonra yönetmeliklerle idare edilmeye çalışılan bir durumdan çıkılmış ve iş sağlığı ve güvenliği gibi hayati öneme sahip bir konu yasal düzenlemeye kavuşturulmuştur. Bu düzenleme yapılırken önemli olanın iş kazaları ile meslek hastalıklarını azaltmak olduğu aşikar olmakla birlikte işverenlere maliyet yükleme açısından kantarın topuzunun biraz kaçırıldığı kanaatindeyiz. Tabii ki alınması gereken ne tedbir varsa işverence bu tedbirlerin uygulamaya koyması zorunludur ancak yukarıda da görüleceği üzere her bir yükümlülük için kapatmaya kadar varan yaptırımlar ve idari para cezaları uygulanması, üstelik bu cezaların oldukça yüksek olması, iş hayatının realitesi düşünüldüğünde kanunun tam anlamıyla yürürlüğe girmeden ölü doğmasına yol açacak gibi görünmektedir.

_________________________________

(1) http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=3916, kaynak edinim tarihi; 25.03.2012

(2) 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Umut TOPCU

SGK Müfettişi

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir